Studieschuld: zo voorkom je schaamte en gepieker

Veel studenten schamen zich voor hun studieschuld. Ze maken zich zorgen en durven er vaak met niemand over te praten. Hoe kun je voorkomen dat dat jou ook gebeurt? En wat doe je als het je al overkomen is?

Door Maaike Wind

Er ploft een mailtje in m’n inbox. “Mijn studieschuld is al veertigduizend euro”, staat erin. “En ik durf het aan niemand te vertellen. Zelfs m’n vriend weet het niet.” Sinds ik blog over het aflossen van mijn studieschuld ontvang ik geregeld zulke mailtjes. Veel jongeren maken zich zorgen om hun schuld. Vaak schamen ze zich. En vaak durven ze er nauwelijks over te praten.

Hoe betaal je voor je studententijd?

Het is een bijzondere periode, die studententijd. Je gaat allemaal nieuwe dingen doen. Nieuwe ervaringen. Nieuwe mensen. Nieuwe plekken. Plots sta je voor allerlei beslissingen. Ga je wel of niet op kamers? Kies je voor een studentenvereniging, of voor een sport misschien? En, ook belangrijk: hoe ga je voor je nieuwe leven betalen?

Een bijbaantje kan. Misschien krijg je wat geld van je ouders. En je kunt lenen bij DUO. Sinds het leenstelsel in 2015 werd ingevoerd, bouwen steeds meer studenten een studieschuld op. Sterker nog, de totale Nederlandse studieschuld is tussen 2015 en 2021 gestegen van 12,7 miljard naar 24,4 miljard euro. Bijna een verdubbeling dus.

Schaamte en gepieker

Die alsmaar groter wordende studieschuld leidt steeds vaker tot schaamte en gepieker. Steeds meer twintigers beginnen hun eerste echte baan met een schuld van vele tienduizenden euro’s. Een hypotheek krijgen is dan een heel stuk lastiger, als het überhaupt al lukt. En zelfs als je best aardig verdient, heb je zo’n groot bedrag niet zomaar afgelost.

En dan is praten over geld en schulden ook nog eens een taboe. Dankzij mijn blog spreek ik veel met studenten. En hoewel het niet voor iedereen geldt, hoor ik veel verhalen van jongeren die zich zorgen maken. Die piekeren. Die zich schamen. “Praat je er wel eens met je vrienden over?”, vraag ik dan. Bijna altijd is het antwoord: “Nee.”

Zelf schaamde ik me ook heel erg voor mijn studieschuld

Zelf heb ik me ook lang voor mijn studieschuld geschaamd. Maar liefst 51.759 euro en 61 cent had ik opgebouwd. Erover praten deed ik liefst zo min mogelijk. Het precieze bedrag durfde ik al helemaal aan niemand te vertellen. M’n ouders wisten het niet, m’n vrienden evenmin. Ik wist het zélf een hele tijd niet eens. Inloggen bij DUO durfde ik ook niet meer.

Ook toen ik halverwege de twintig een baan kreeg als journalist bleef die schaamte hangen. En als net dertiger zag ik vrienden huizen kopen. Gezinnen starten. En daar zat ik, met m’n torenhoge studieschuld in m’n veel te dure huurappartement. Waarom had ik zo veel geleend? En waarom had ik in al die jaren nooit over een aflosplan nagedacht? Ik voelde me dom.

Is een studieschuld dan altijd erg?

Is het dan altijd erg om een studieschuld te hebben? Nee, dat denk ik niet. Niet per definitie. Het is fijn als je de kans krijgt om te gaan studeren. En er zijn zat mensen die na hun afstuderen al snel aardig wat geld verdienen en die daardoor helemaal geen stress ervaren door hun studieschuld. Als ze willen, kunnen ze ‘m snel aflossen.

Maar zo soepel verloopt het niet bij iedereen. Bij velen zit die studieschuld behoorlijk in de weg. Bij het krijgen van een hypotheek bijvoorbeeld. En ook mentaal. Het is best zwaar, zo’n schuld, zeker als-ie groot is. Vergis je niet, ook met een prima salaris werk je een studieschuld van tienduizenden euro’s niet zomaar weg.

En wat als je níet zo veel geld gaat verdienen? Of als je misschien niet zo veel kunt werken als je wilt? Als je in de bijstand raakt? Dan verandert die studieschuld al snel in een donkere wolk. Een donkere wolk waar je als student uit het leenstelsel maar liefst 35 jaar aan vastzit. Pas daarna wordt het restant van je schuld eventueel kwijtgescholden.

Hoe kun je die studieschuld-stress voorkomen?

Gelukkig is er wel van alles dat je kunt doen om te voorkomen dat je je veel zorgen hoeft te maken over je studieschuld. Je kunt ‘m zo laag mogelijk proberen te houden, dat scheelt al een eind. Binnenkort op deze site een verhaal waarin ik je vertel hoe je dat handig kunt doen. Wie weet lukt het je zelfs wel om helemáál niet te lenen.

En heb je al veel schuld staan, of verwacht je op een hoog bedrag uit te komen, ook dan is er van alles dat je kunt doen. Wat enorm helpt: praat erover. Praat over je schuld, over je schaamte, over alles waarover je je zorgen maakt. Toen ik dat uiteindelijk zelf begon te doen, ging het meteen een heel stuk beter. Schaamte lost op als je erover praat.

En dit kun je vandaag al doen

Tot slot iets dat je vandaag al kunt doen. Nu meteen zelfs, als je wilt. Check even bij jezelf. Heb jij veel stress van je studieschuld? Schaam je je misschien?

Als je je schaamt, praat er dan met iemand over. En daar kun je piepklein mee beginnen. Stuur een berichtje naar een vriend of vriendin waarin je vertelt hoe hoog je studieschuld is. Of vertel dat je niet eens durft te kijken hoe hoog je studieschuld is. Waar je ook maar mee zit, vertel het aan iemand. Lucht ogenblikkelijk op, probeer maar eens.

En als jij nu helemaal niet met je studieschuld zit en er al best over durft te praten, begin er dan eens over bij je vrienden. Vertel over je eigen situatie en vraag naar die van hen. Vraag of ze zich zorgen maken. Of gooi je studieschuld eens op social media. Zo help je mee om het taboe rond schulden te doorbreken. En daar worden we allemaal beter van.